ORISANT home




Orisant

Het boek

Het begin

Links


Abonneer je
op de gratis
nieuwsbrief

Boeken van zelfde schrijver




 

 

 

 

 

 

 

 

 

 



Waar is het volk van Orisant gebleven?

In de zeventiende eeuw waren er geen rampenplannen en geen evacuatiescenario's. De mensen hadden genoeg aan zichzelf. De Republiek die de Gouden Eeuw beleefde dacht er niet aan om zich zo vergaand met het volk te bemoeien. Toen Orisant in 1639 definitief verdronk, waar ging toen het restant van de bevolking naar toe? Naar alle windstreken van de Lage Landen wellicht. In hun nieuwe woonplaatsen maakten ze zich bekend als: "Komende van Orisant... ". Zo werden ze ook vaak in doop en overlijdensregisters van de kerk geregistreerd. We proberen via oude archieven het spoor terug te volgen. Zijn de mensen die nu nog de weinig voorkomende familienamen Orizant of Van Orizande dragen, afkomstig van het verloren eiland in de Oosterschelde? Een aantal ex-bewoners van Orisant vertrok direct uit de overstromingsgevoelige Zeeuwse archipel en vestigde zich in het iets hoger gelegen West-Brabant. Daar vinden we in Bergen op Zoom en Breda nog steeds de familienaam Van Orizande. Diezelfde naam komt ook enkele keren op de Veluwe voor. De familienaam Orisant is nauw verbonden met het beheer van onroerend goed van het latere koninklijk huis. Mogelijk al tijdens het bestaan van Orisant en in ieder geval na de ondergang van deze Nassau-investering. Neem Jan Orisandt den Oude.

Misschien is hij wel een beetje stamvader. Hij leeft in het begin van de zeventiende eeuw. De familienaam Orisandt bestaat dus ook al op het moment dat het eiland Orisant probeert om boven water te blijven. Jan Orisandt den Oude trouwt in 1636 met Cathalina Wellens. Cathalina is van de goede soort. Ze is de dochter Pieter Wellens een calvinist uit Brabant die namens de staten van Brabant tijdens de opstand tegen Spanje een compagnie voetvolk van 150 man aanvoert. Van Jan Orisandt den Oude is bekend dat hij een voortreffelijk opvoeding heeft genoten. En dat hij voortdurend in de omgeving van de Nassaus verkeerde. 

Een geleerd man ook. In 1656 promoveert hij in Angers tot meester in de rechten. Hij wordt advocaat bij het Hof van Holland. In 1659 benoemt de Prins van Oranje, de later Willem III hem tot zijn kamerling. Hij vertrekt met Willem III naar Engeland als de Nederlandse stadhouder daar koning wordt. Tegelijkertijd krijgt hij een opslag van maar liefst 1100 gulden op jaarbasis. Hij eindigt zijn carriere met een luwtebaan: schout in Willemstad. Jan Orisandt den Oude sterft in 1685 . Hij wordt begraven in het koor van de Grote Kerk in 's Gravenhage. Hij heeft drie kinderen: Catharina Orisant (1637) die niet ouder wordt dan zeven jaar, Jan Orisandt en Jan Orisandt de Jonge. De laatste trouwt in 1666 met Angela van der Lisse, dochter uit een adellijk Zeeuws geslacht. Ze krijgen vier kinderen. Waarvan de eerste twee de twintig niet eens halen en het derde kind Jan maar drie weken leeft. Het vierde kind is Lodewijk Orisandt, gedoopt op 31 januari 1672. In Willemstad waar de Nassaus verantwoordelijk zijn voor de bestuurlijke benoemingen, is Lodewijk Orisandt in 1698 schepen en rentmeester van de Domeinen.

Hij trouwt dat jaar in Standdaardbuiten met Sabina Agneta Steelant. De naam Steelant zien we in de zeventiende eeuw ook vaker terug in de kringen van betere families en gunstelingen rond de Nassaus. Lodewijk is dus de zoon van mr. Jan Janszoon Orizandt, laatselijk dijkgraaf en schout van Willemstad. Net als zijn vader is Lodewijk een belangrijk man geweest. Hij voert een eigen familiewapen. Het is te zien op een lakafdruk in de archiefstukken van de Raad van State. Het wapen kunnen we terug vinden op een grafzerk van Jan Janszoon Orizandt in de Hervormde Kerk van Willemstad. Jan Janszoon Orizandt overleed op 9 november 1705.

In 1704 wordt Jan Engelbert Orisandt in Willemstad geboren. Hij brengt het tot baljuw, schout en dijkgraaf van het stadje Niervaart (Klundert). Hij trouwt, maar sterft kinderloos. Of hij familie is van het notabelengeslacht Orizandt, weten we niet. Vermoedelijk wel, want Jan Engelbert heeft een baan die thuishoort in de familie. In de achttiende eeuw zijn we het spoor even bijster. Pas op 15 juli 1792 duikt er plotseling weer een naam op die verwant is met het eiland. Op die dag wordt in de hervormde kerk van Brakel in de Bommelerwaard Hermanus Simon Orizant gedoopt. Hij is een onecht kind van Alida Orizant. Van Alida weten we niks omdat een aantal doop-, trouw-, en begraafregisters van de hervormde gemeente Brakel ontbreken. 

De naam Orizant duikt in verbasterde vorm weer op bij de volkstelling van 1895 in Brakel. Een weduwe van Jan Orintzant heeft dan een huishouden met drie zielen. Daartoe behoren geen meerderjarige mannen. Aannemelijk is dat het hier behalve de weduwe ook Alida en haar zoon Hermanus Simon betreft. Tijdens de volkstelling van 1810 vinden we in Brakel alleen nog Hermanus Simon. Hij is inwonend bij Jan Fack de kleermaker. Bij de volkstelling van 1812 is Hermanus Simon Orizant uit Brakel verdwenen. In het overlijdensregister van de gemeente Zaltbommel komt nog ene Angenitha Orizandt voor. Angenitha Orizandt werd geboren in het Westbrabantse Klundert. Ze was weduwe van een Amsterdamse arts en stierf op 26 januari 1811 in haar huis aan de Koningstraat in Zaltbommel. 

Twee buren, Cornelis Cornwal de kleermaker en Johannes Bodestaf de kuiper, doen aangifte van haar dood. In het bevolkingsregister van Amsterdam vinden we Johannes Franciscus Orizand, geboren te Gouda in februari 1828. Hij trouwt op 8 februari 1860 met de Amsterdamse Regina Takes. Ze krijgen drie kinderen: Gijsbertje Wilhelmina( 22 april 1861), Hermanus Franciscus (10 september 1863), Johannes Franciscus (6 mei 1873) en Wilhelimina Regitta (13 augustus 1875). Van Johannes Franciscus Orizand weten we dat hij op 2 januari 1922 in Amsterdam overleed. In het hoofdstedelijk register is verder nog sprake van een nichtje Gijsbertje Orizand, geboren in 1861 te 's Gravenhage en van Alida, Hendrika, Elisabeth Orizand, geboren op 22 augustus 1857. 

Van haar weten we alleen dat ze uit Schoterland bij Heerenveen kwam. Op dit moment is de 90-jarige mevrouw S. A. Orizand-Fokke uit Amsterdam de oudst bekende Nederlander die de naam van het verloren eiland draagt. Haar dochter, mevrouw Besling-Orizand-Fokke woont op Schouwen-Duiveland. Pogingen van de familie Orizand-Fokke om de naam te herleiden tot de afkomst van het het eiland Orisant liepen tot nu toe stuk in Brakel en Klundert. Woonden hun verre voorouders misschien op die winderige, ruwe plek in de Oosterschelde? De vraag is of de archieven nog stukken verbergen? We zoeken verder.


Bronnen: gemeentearchief Amsterdam Bevolkingsregister Amsterdam Lidmatenregister Hervormde Kerk Brakel Overlijdensregister Zaltbommel Algemeen Rijksarchief Den Haag

Met dank aan: Paul van Voorthuijsen, Australie. A. Mackor, Doorn.

 

 

De schemering
van de Schelde


Vissen naar
geschiedenis


De tijdmachine
van Kats


Iran aan de
Oosterschelde


Een wriemelend
zootje




All Rights Reserved Paul de Schipper 2000