Waar is het volk van Orisant gebleven?
In de zeventiende
eeuw waren er geen rampenplannen en geen evacuatiescenario's.
De mensen hadden genoeg aan zichzelf. De Republiek die de
Gouden Eeuw beleefde dacht er niet aan om zich zo vergaand
met het volk te bemoeien. Toen Orisant in 1639 definitief
verdronk, waar ging toen het restant van de bevolking naar
toe? Naar alle windstreken van de Lage Landen wellicht.
In hun nieuwe woonplaatsen maakten ze zich bekend als: "Komende
van Orisant... ". Zo werden ze ook vaak in doop en
overlijdensregisters van de kerk geregistreerd. We proberen
via oude archieven het spoor terug te volgen. Zijn de mensen
die nu nog de weinig voorkomende familienamen Orizant of
Van Orizande dragen, afkomstig van het verloren eiland in
de Oosterschelde? Een aantal ex-bewoners van Orisant vertrok
direct uit de overstromingsgevoelige Zeeuwse archipel en
vestigde zich in het iets hoger gelegen West-Brabant. Daar
vinden we in Bergen op Zoom en Breda nog steeds de familienaam
Van Orizande. Diezelfde naam komt ook enkele keren op de
Veluwe voor. De familienaam Orisant is nauw verbonden met
het beheer v an
onroerend goed van het latere koninklijk huis. Mogelijk
al tijdens het bestaan van Orisant en in ieder geval na
de ondergang van deze Nassau-investering. Neem Jan Orisandt
den Oude.
Misschien is hij wel een beetje stamvader. Hij leeft in
het begin van de zeventiende eeuw. De familienaam Orisandt
bestaat dus ook al op het moment dat het eiland Orisant
probeert om boven water te blijven. Jan Orisandt den Oude
trouwt in 1636 met Cathalina Wellens. Cathalina is van de
goede soort. Ze is de dochter Pieter Wellens een calvinist
uit Brabant die namens de staten van Brabant tijdens de
opstand tegen Spanje een compagnie voetvolk van 150 man
aanvoert. Van Jan Orisandt den Oude is bekend dat hij een
voortreffelijk opvoeding heeft genoten. En dat hij voortdurend
in de omgeving van de Nassaus verkeerde.
Een geleerd man ook. In 1656 promoveert hij in Angers tot
meester in de rechten. Hij wordt advocaat bij het Hof van
Holland. In 1659 benoemt de Prins van Oranje, de later Willem
III hem tot zijn kamerling. Hij vertrekt met Willem III
naar Engeland als de Nederlandse stadhouder daar koning
wordt. Tegelijkertijd krijgt hij een opslag van maar liefst
1100 gulden op jaarbasis. Hij eindigt zijn carriere met
een luwtebaan: schout in Willemstad. Jan Orisandt den Oude
sterft in 1685 . Hij wordt begraven in het koor van de Grote
Kerk in 's Gravenhage. Hij heeft drie kinderen: Catharina
Orisant (1637) die niet ouder wordt dan zeven jaar, Jan
Orisandt en Jan Orisandt de Jonge. De laatste trouwt in
1666 met Angela van der Lisse, dochter uit een adellijk
Zeeuws geslacht. Ze krijgen vier kinderen. Waarvan de eerste
twee de twintig niet eens halen en het derde kind Jan maar
drie weken leeft. Het vierde kind is Lodewijk Orisandt,
gedoopt op 31 januari 1672. In Willemstad waar de Nassaus
verantwoordelijk zijn voor de bestuurlijke benoemingen,
is Lodewijk Orisandt in 1698 schepen en rentmeester van
de Domeinen.
Hij trouwt dat jaar in Standdaardbuiten met Sabina Agneta
Steelant. De naam Steelant zien we in de zeventiende eeuw
ook vaker terug in de kringen van betere families en gunstelingen
rond de Nassaus. Lodewijk is dus de zoon van mr. Jan Janszoon
Orizandt, laatselijk dijkgraaf en schout van Willemstad.
Net als zijn vader is Lodewijk een belangrijk man geweest.
Hij voert een eigen familiewapen. Het is te zien op een
lakafdruk in de archiefstukken van de Raad van State. Het
wapen kunnen we terug vinden op een grafzerk van Jan Janszoon
Orizandt in de Hervormde Kerk van Willemstad. Jan Janszoon
Orizandt overleed op 9 november 1705.
In 1704 wordt
Jan Engelbert Orisandt in Willemstad geboren. Hij brengt
het tot baljuw, schout en dijkgraaf van het stadje Niervaart
(Klundert). Hij trouwt, maar sterft kinderloos. Of hij familie
is van het notabelengeslacht Orizandt, weten we niet. Vermoedelijk
wel, want Jan Engelbert heeft een baan die thuishoort in
de familie. In de achttiende eeuw zijn we het spoor even
bijster. Pas op 15 juli 1792 duikt er plotseling weer een
naam op die verwant is met het eiland. Op die dag wordt
in de hervormde kerk van Brakel in de Bommelerwaard Hermanus
Simon Orizant gedoopt. Hij is een onecht kind van Alida
Orizant. Van Alida weten we niks omdat een aantal doop-,
trouw-, en begraafregisters van de hervormde gemeente Brakel
ontbreken.
De naam Orizant duikt in verbasterde vorm weer op bij de
volkstelling van 1895 in Brakel. Een weduwe van Jan Orintzant
heeft dan een huishouden met drie zielen. Daartoe behoren
geen meerderjarige mannen. Aannemelijk is dat het hier behalve
de weduwe ook Alida en haar zoon Hermanus Simon betreft.
Tijdens de volkstelling van 1810 vinden we in Brakel alleen
nog Hermanus Simon. Hij is inwonend bij Jan Fack de kleermaker.
Bij de volkstelling van 1812 is Hermanus Simon Orizant uit
Brakel verdwenen. In het overlijdensregister van de gemeente
Zaltbommel komt nog ene Angenitha Orizandt voor. Angenitha
Orizandt werd geboren in het Westbrabantse Klundert. Ze
was weduwe van een Amsterdamse arts en stierf op 26 januari
1811 in haar huis aan de Koningstraat in Zaltbommel.
Twee buren, Cornelis Cornwal de kleermaker en Johannes Bodestaf
de kuiper, doen aangifte van haar dood. In het bevolkingsregister
van Amsterdam vinden we Johannes Franciscus Orizand, geboren
te Gouda in februari 1828. Hij trouwt op 8 februari 1860
met de Amsterdamse Regina Takes. Ze krijgen drie kinderen:
Gijsbertje Wilhelmina( 22 april 1861), Hermanus Franciscus
(10 september 1863), Johannes Franciscus (6 mei 1873) en
Wilhelimina Regitta (13 augustus 1875). Van Johannes Franciscus
Orizand weten we dat hij op 2 januari 1922 in Amsterdam
overleed. In het hoofdstedelijk register is verder nog sprake
van een nichtje Gijsbertje Orizand, geboren in 1861 te 's
Gravenhage en van Alida, Hendrika, Elisabeth Orizand, geboren
op 22 augustus 1857.
Van haar weten we alleen dat ze uit Schoterland bij Heerenveen
kwam. Op dit moment is de 90-jarige mevrouw S. A. Orizand-Fokke
uit Amsterdam de oudst bekende Nederlander die de naam van
het verloren eiland draagt. Haar dochter, mevrouw Besling-Orizand-Fokke
woont op Schouwen-Duiveland. Pogingen van de familie Orizand-Fokke
om de naam te herleiden tot de afkomst van het het eiland
Orisant liepen tot nu toe stuk in Brakel en Klundert. Woonden
hun verre voorouders misschien op die winderige, ruwe plek
in de Oosterschelde? De vraag is of de archieven nog stukken
verbergen? We zoeken verder.
Bronnen: gemeentearchief
Amsterdam Bevolkingsregister Amsterdam Lidmatenregister
Hervormde Kerk Brakel Overlijdensregister Zaltbommel Algemeen
Rijksarchief Den Haag
Met dank aan:
Paul van Voorthuijsen, Australie. A. Mackor, Doorn.
|